Jak wybrać dobrą glukozaminę i chondroitynę: na co patrzeć na etykiecie
Preparaty z glukozaminą i chondroityną należą do najczęściej kupowanych suplementów na stawy, zarówno przez osoby aktywne, jak i seniorów. Półki są pełne produktów o podobnych nazwach, ale bardzo różnym składzie. Redakcja wyjaśnia, które informacje na etykiecie naprawdę mają znaczenie i jak odróżnić rzetelny produkt od kosztownej mieszanki o symbolicznej zawartości składników aktywnych.
Glukozamina i chondroityna w pigułce
Glukozamina to aminocukier, który organizm wykorzystuje do budowy glikozaminoglikanów, czyli składników chrząstki stawowej i mazi stawowej. Chondroityna jest z kolei jednym z tych glikozaminoglikanów: długim łańcuchem, który wiąże wodę i nadaje chrząstce sprężystość. Obie substancje występują naturalnie w organizmie, a w suplementach pozyskuje się je głównie z pancerzy skorupiaków oraz z chrząstek zwierzęcych.
W Unii Europejskiej oba składniki funkcjonują w dwóch światach. Krystaliczny siarczan glukozaminy jest w wielu krajach, także w Polsce, dostępny jako lek bez recepty, z ustandaryzowaną dawką i kontrolą jakości jak dla produktu leczniczego. Jednocześnie glukozamina i chondroityna sprzedawane są jako suplementy diety, które jedynie zgłasza się do Głównego Inspektoratu Sanitarnego.
To rozróżnienie ma znaczenie praktyczne. Lek musi zawierać deklarowaną ilość substancji w określonej formie, natomiast w przypadku suplementu jakość zależy w dużej mierze od uczciwości producenta. Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) nie zatwierdził żadnego oświadczenia zdrowotnego dotyczącego wpływu glukozaminy czy chondroityny na stawy, więc na legalnej etykiecie suplementu nie powinno się znaleźć obietnic w rodzaju „odbudowuje chrząstkę”.
Zanim zaczniemy analizę etykiety, warto więc odpowiedzieć sobie na pytanie, czy szukamy produktu o jakości farmaceutycznej, czy też akceptujemy większą zmienność typową dla rynku suplementów.
Forma chemiczna: siarczan, chlorowodorek i reszta
Pierwszą rzeczą, którą należy sprawdzić, jest forma glukozaminy. Najczęściej spotykamy siarczan glukozaminy oraz chlorowodorek glukozaminy (HCl). Większość badań klinicznych z pozytywnymi wynikami, w tym długoterminowe badanie Reginstera opublikowane w „The Lancet” w 2001 roku, dotyczyła krystalicznego siarczanu glukozaminy podawanego w pojedynczej dziennej dawce 1500 mg.
Chlorowodorek zawiera więcej glukozaminy w przeliczeniu na gram, ale badania z jego udziałem, w tym duże amerykańskie badanie GAIT (Clegg i wsp., 2006), dały wyniki rozczarowujące w grupie ogólnej. Nie oznacza to, że forma HCl jest bezużyteczna, ale dane wspierające ją są słabsze.
| Forma | Na co zwrócić uwagę | Siła dowodów |
|---|---|---|
| Krystaliczny siarczan glukozaminy | Często lek OTC, stabilizowany chlorkiem sodu | Najwięcej badań z pozytywnymi wynikami |
| Siarczan glukozaminy (suplement) | Sprawdź, czy podano dawkę jako siarczan czy czystą glukozaminę | Umiarkowana, zależna od produktu |
| Chlorowodorek glukozaminy | Wyższa zawartość glukozaminy na gram | Słabsza |
| N-acetyloglukozamina | Inna substancja, rzadko badana na stawy | Niewielka |
W przypadku chondroityny standardem jest siarczan chondroityny. Ważna jest jego masa cząsteczkowa i czystość, ale te parametry rzadko pojawiają się na etykiecie suplementu. Produkty farmaceutyczne zwykle podają je w dokumentacji, co jest kolejnym argumentem za sprawdzeniem, czy dany preparat ma status leku.
Warto też uważać na mieszanki, w których glukozamina i chondroityna stanowią tylko część długiej listy składników, obok kolagenu, MSM, kwasu hialuronowego, kurkumy czy boswelii. Takie formuły wyglądają atrakcyjnie, ale często zawierają każdego składnika za mało, by odpowiadał on ilościom testowanym w badaniach.
Ile substancji jest w porcji naprawdę
Najważniejsze pytanie brzmi: ile miligramów składnika aktywnego otrzymujesz w dziennej porcji. Wartością odniesienia dla glukozaminy jest 1500 mg siarczanu, a dla chondroityny najczęściej 800–1200 mg siarczanu chondroityny dziennie. Tyle stosowano w większości badań klinicznych, w tym w badaniu MOVES (Hochberg i wsp., 2016), w którym połączenie obu substancji porównywano z celekoksybem.
Etykiety bywają tu mylące. Producent może podawać zawartość w przeliczeniu na „kompleks” lub mieszankę własną (tzw. proprietary blend), bez rozbicia na poszczególne składniki. Może też podawać masę dużej porcji, np. czterech kapsułek, podczas gdy zalecana dawka na opakowaniu wynosi dwie.
Kolejną pułapką jest przeliczanie soli. Część producentów podaje masę siarczanu glukozaminy wraz z chlorkiem sodu lub potasu użytym do stabilizacji, co zawyża liczbę na etykiecie. Rzetelne produkty precyzują, ile czystej glukozaminy lub siarczanu glukozaminy zawiera porcja.
Niezależne analizy rynkowe wielokrotnie pokazywały, że rzeczywista zawartość chondroityny w suplementach może znacznie odbiegać od deklarowanej. Dlatego warto szukać produktów z certyfikatem analizy (CoA) od niezależnego laboratorium lub preparatów zarejestrowanych jako leki.
Pochodzenie, alergeny i dodatki
Glukozaminę najczęściej pozyskuje się z chityny skorupiaków, dlatego osoby uczulone na owoce morza powinny sprawdzić informację o alergenach. Istnieją też warianty roślinne, wytwarzane w procesie fermentacji kukurydzy lub grzybów, oznaczone jako „vegan” lub „pochodzenie niezwierzęce”.
Chondroityna pochodzi zwykle z chrząstki bydlęcej, wieprzowej, drobiowej lub rekina. Dla osób unikających produktów wieprzowych czy wołowych z powodów religijnych lub etycznych źródło ma znaczenie, a rzetelny producent je podaje. Brak tej informacji to sygnał ostrzegawczy.
- Alergeny: skorupiaki, ryby, czasem soja lub gluten w substancjach pomocniczych.
- Sód i potas: stabilizatory soli mogą mieć znaczenie przy diecie niskosodowej.
- Słodziki i aromaty: obecne głównie w proszkach i saszetkach.
- Interakcje: zgłaszano możliwe nasilenie działania warfaryny, dlatego osoby przyjmujące leki przeciwzakrzepowe powinny skonsultować się z lekarzem.
Osoby z cukrzycą zastanawiają się często, czy glukozamina podnosi poziom cukru we krwi. Badania u ludzi w typowych dawkach nie wykazały istotnego wpływu na glikemię, ale ostrożna kontrola pomiarów na początku suplementacji jest rozsądna.
Czego oczekiwać po suplementacji
Nawet najlepszy produkt nie odbuduje zniszczonej chrząstki. Metaanaliza sieciowa Wandela i współpracowników, opublikowana w „BMJ” w 2010 roku, wykazała, że w porównaniu z placebo glukozamina, chondroityna i ich połączenie nie zmniejszały bólu stawów w sposób klinicznie istotny. Z drugiej strony badania sponsorowane przez producentów krystalicznego siarczanu glukozaminy częściej raportowały korzyści.
Wytyczne OARSI z 2019 roku nie rekomendują glukozaminy ani chondroityny w leczeniu choroby zwyrodnieniowej kolana, natomiast niektóre europejskie towarzystwa reumatologiczne dopuszczają formy farmaceutyczne jako opcję. Ta rozbieżność dobrze pokazuje, jak niejednoznaczne są dane.
U osób młodych i aktywnych, bez rozpoznanej choroby zwyrodnieniowej, dowodów na profilaktyczne działanie jest jeszcze mniej. Ból stawów u sportowca wymaga przede wszystkim diagnozy, korekty obciążeń i techniki, a nie wyłącznie suplementu.
Jeśli decydujesz się na próbę, daj sobie realny czas: w badaniach efekty oceniano po 3–6 miesiącach. Brak poprawy po takim okresie to wyraźny sygnał, by przestać wydawać pieniądze na dany preparat.
Wnioski redakcji
Dobry suplement z glukozaminą i chondroityną to taki, który jasno podaje formę chemiczną, ilość składnika aktywnego w dziennej porcji, źródło pochodzenia i alergeny. Najsolidniejsze dane dotyczą krystalicznego siarczanu glukozaminy w dawce 1500 mg na dobę oraz siarczanu chondroityny w ilości około 800–1200 mg.
Unikaj wieloskładnikowych mieszanek z niejasnymi porcjami oraz produktów obiecujących „regenerację chrząstki”. Rozważ preparaty o statusie leku, jeśli zależy ci na przewidywalnej jakości.
Pamiętaj, że efekty są w najlepszym razie umiarkowane, a ból stawów zawsze warto skonsultować z ortopedą lub reumatologiem.
Polecamy również nasze artykuły o kolagenie dla sportowców, o kwasie hialuronowym w suplementach oraz o profilaktyce przeciążeń kolan na siłowni.
Bibliografia
- Reginster JY, Deroisy R, Rovati LC, et al. Long-term effects of glucosamine sulphate on osteoarthritis progression: a randomised, placebo-controlled clinical trial. Lancet. 2001;357(9252):251–256.
- Clegg DO, Reda DJ, Harris CL, et al. Glucosamine, chondroitin sulfate, and the two in combination for painful knee osteoarthritis. N Engl J Med. 2006;354(8):795–808.
- Wandel S, Jüni P, Tendal B, et al. Effects of glucosamine, chondroitin, or placebo in patients with osteoarthritis of hip or knee: network meta-analysis. BMJ. 2010;341:c4675.
- Hochberg MC, Martel-Pelletier J, Monfort J, et al. Combined chondroitin sulfate and glucosamine for painful knee osteoarthritis: a multicentre, randomised, double-blind, non-inferiority trial versus celecoxib. Ann Rheum Dis. 2016;75(1):37–44.
- Bannuru RR, Osani MC, Vaysbrot EE, et al. OARSI guidelines for the non-surgical management of knee, hip, and polyarticular osteoarthritis. Osteoarthritis Cartilage. 2019;27(11):1578–1589.
